मी हिंजेवाडी भोसरीला पुणे मानत नाही - राधिका आपटे

 

“मी हिंजवडीला पुणे मानत नाही. माफ करा, पण मी खूप जुना विचार करणारी पुणेकर आहे. पुणेरी लोक पुणेरीच असतात, हिंजवडी म्हणजे हिंजवडीच. अगदी भोसरीसुद्धा पुणे नाही.”

हे वक्तव्य अभिनेत्री राधिका आपटे यांनी केले आणि तेव्हापासून पुणे तसेच महाराष्ट्रातील सामाजिक-सांस्कृतिक चर्चांना नवा विषय मिळाला आहे. एका साध्या विधानाने इतका मोठा वाद निर्माण होणे हेच दाखवते की, “पुणे म्हणजे नेमकं काय?” हा प्रश्न केवळ भौगोलिक नाही, तर भावनिक, सांस्कृतिक आणि ओळखीचा आहे.

पुणे ही केवळ शहराची हद्द नाही, तर ती एक ओळख आहे. “पुणेरी” हा शब्द ऐकला की एका विशिष्ट संस्कृतीची, विचारसरणीची आणि जीवनशैलीची कल्पना डोळ्यांसमोर येते. इतिहास, शिक्षण, साहित्य, नाटक, संगीत, सामाजिक चळवळी यांचा वारसा जपणारे शहर म्हणून पुण्याची ओळख आहे. त्यामुळेच अनेक जुने पुणेकर शहराच्या वेगाने बदलणाऱ्या स्वरूपाबाबत अस्वस्थ आहेत.

राधिका आपटे यांच्या विधानामागेही हाच “जुना पुणेकर” दृष्टिकोन असल्याचे दिसते. त्यांच्या मते, हिंजवडी, भोसरी यांसारख्या भागांनी पुण्याचा विस्तार झाला असला, तरी पुण्याची मूळ ओळख तिथे जाणवत नाही. ही भूमिका काहींना उद्धट वाटू शकते, तर काहींना ती प्रामाणिक वाटते. कारण अनेकांच्या मते, पुण्याचा आत्मा अजूनही पेठा, जुनी वस्ती, सांस्कृतिक केंद्रे आणि परंपरांमध्येच आहे.

मात्र या विधानावर तीव्र टीकाही झाली आहे. आजचे पुणे हे आयटी हब, औद्योगिक केंद्र, शिक्षणाचं जागतिक ठिकाण म्हणून ओळखलं जातं. हिंजवडीसारख्या भागांमुळे पुण्याला जागतिक स्तरावर ओळख मिळाली. हजारो तरुण, विविध राज्यांतून आलेले लोक, नवनवीन संस्कृती यामुळेच पुणे आज जिवंत, गतिमान आणि आधुनिक शहर बनलं आहे. अशा वेळी “हा भाग पुणे नाही” असे म्हणणे काहींना अन्यायकारक वाटते.

या वादामागे एक मोठा सामाजिक प्रश्न दडलेला आहे – शहराची ओळख ठरवते कोण? जुन्या पिढीची भावना की नव्या पिढीचं वास्तव? शहराचा आत्मा केवळ भूतकाळात असतो का, की तो बदलत्या काळासोबत पुढे जातो? पुणे आज जे आहे, ते केवळ इतिहासामुळे नाही, तर नव्या पिढीच्या मेहनतीमुळे, नव्या उद्योगांमुळे आणि नव्या विचारांमुळे आहे.

राधिका आपटे यांचं विधान हे एका व्यक्तीचं मत असलं, तरी त्यातून अनेक पुणेकरांच्या भावना व्यक्त झाल्या आहेत. अनेक जुने रहिवासी आजही म्हणतात की, वाढती लोकसंख्या, ट्रॅफिक, बांधकामं, बदलती भाषा आणि संस्कृती यामुळे “ते जुने पुणे” हरवत चालले आहे. त्यांची ही हळहळ समजून घेणंही तितकंच गरजेचं आहे.

दुसरीकडे, नव्या पुणेकरांसाठी पुणे म्हणजे संधी, रोजगार, आधुनिक जीवनशैली आणि खुलेपणाचं शहर आहे. त्यांच्यासाठी हिंजवडी, वाकड, बाणेर, भोसरी हे सगळे पुण्याचाच भाग आहेत. त्यांना पुणे कोणाचं तरी “खासगी वारसास्थान” वाटत नाही, तर सर्वांना सामावून घेणारं शहर वाटतं.

एकंदरीत, राधिका आपटे यांच्या विधानामुळे सुरू झालेला हा वाद केवळ एका वाक्यावर थांबत नाही. तो पुण्याच्या ओळखीवर, बदलत्या शहरी संस्कृतीवर आणि जुनं-नवं या संघर्षावर प्रकाश टाकतो. पुणे हे केवळ पेठांपुरतं मर्यादित नाही, तसंच ते केवळ आयटी पार्क्सपुरतंही नाही. पुणे हे या दोन्हींचं मिश्रण आहे – इतिहास आणि भविष्य यांचं संगमस्थान.

शेवटी प्रश्न असा आहे की, पुणे कोणाचं आहे? तर उत्तर एकच – जे पुण्यात राहतात, काम करतात, स्वप्नं पाहतात आणि शहराला पुढे नेतात त्या सर्वांचं. पुणे बदलतंय, वाढतंय आणि कदाचित हाच बदल त्याची खरी ओळख आहे.